Kecerdasan Buatan: Harapan Baharu Dalam Mengesan Penyakit Darah

November 11 2025

Kemajuan teknologi masa kini telah mengubah landskap dunia perubatan dengan begitu pesat. Antara perkembangan yang paling mendapat perhatian ialah penggunaan kecerdasan buatan atau Artificial Intelligence (AI). Secara ringkasnya, AI merujuk kepada sistem komputer yang direka untuk meniru cara manusia berfikir, belajar, dan membuat keputusan. Jika sebelum ini AI hanya banyak digunakan dalam bidang industri atau teknologi maklumat, kini ia semakin mendapat tempat dalam bidang kesihatan kerana kemampuannya membantu doktor membuat diagnosis dengan lebih cepat, tepat dan efisien. Salah satu cabang perubatan yang banyak menerima manfaat daripada penggunaan AI ialah hematologi, iaitu bidang yang berkait dengan kajian penyakit darah.

Darah memainkan peranan penting dalam tubuh manusia kerana ia mengangkut oksigen, nutrien, hormon dan pada masa sama membantu menyingkirkan bahan buangan. Ia terdiri daripada beberapa komponen utama iaitu sel darah merah, sel darah putih, platelet, dan plasma. Jika salah satu daripada komponen ini terganggu, pelbagai jenis penyakit boleh berlaku. Sebagai contoh, kekurangan sel darah merah boleh menyebabkan anemia, manakala ketidaknormalan genetik yang menjejaskan hemoglobin dikenali sebagai talasemia. Terdapat juga penyakit serius seperti leukemia yang merupakan sejenis kanser darah, dan hemofilia yang menyebabkan darah sukar membeku. Bagi mendiagnosis penyakit-penyakit ini, doktor biasanya akan menjalankan ujian darah dan memeriksa sampel di bawah mikroskop. Walau bagaimanapun, kaedah tradisional ini mengambil masa, memerlukan tenaga pakar yang terlatih, serta terdedah kepada risiko kesilapan manusia.

Kelemahan inilah yang cuba diatasi dengan penggunaan AI. Dengan keupayaan menganalisis data dalam jumlah yang sangat besar dalam masa yang singkat, AI dapat mempercepatkan dan memperkemaskan proses diagnosis. Melalui latihan menggunakan ribuan imej sel darah, AI mampu mengenal pasti perbezaan antara sel normal dengan sel yang mempunyai kelainan. Sebagai contoh, sistem AI yang dilatih dengan imej leukemia dapat mengesan tanda-tanda awal penyakit ini apabila diberi gambar sel darah baharu. Selain itu, mesin yang digabungkan dengan AI juga boleh membaca keputusan ujian darah secara automatik dan memberi amaran jika terdapat bacaan yang tidak normal. Malah, dengan menganalisis data pesakit termasuk umur, sejarah keluarga dan gaya hidup, AI juga boleh digunakan untuk meramal risiko seseorang menghidap penyakit darah pada masa depan.

Penggunaan AI dalam diagnosis penyakit darah membawa banyak kelebihan. Pertama, ia mempercepatkan proses analisis yang sebelum ini mungkin mengambil masa berjam-jam kepada hanya beberapa minit. Kedua, ia meningkatkan tahap ketepatan kerana AI mampu mengesan corak halus yang kadangkala terlepas daripada perhatian manusia. Ketiga, walaupun kos awal untuk membangunkan sistem AI agak tinggi, dalam jangka masa panjang ia berpotensi menjimatkan kos rawatan kerana mempercepatkan proses diagnosis. Keempat, ia juga meningkatkan akses kepada rawatan berkualiti terutama di kawasan luar bandar yang kekurangan pakar hematologi, kerana AI boleh membantu memberikan analisis awal sebelum pesakit dirujuk ke hospital pakar.

Namun begitu, penggunaan AI masih berdepan dengan beberapa cabaran. AI sangat bergantung kepada data, dan kualiti datalah yang menentukan ketepatan hasil diagnosis. Jika data yang digunakan untuk melatih sistem tidak lengkap atau tidak mewakili populasi sebenar, hasilnya boleh terjejas. Selain itu, terdapat juga isu etika dan privasi kerana maklumat perubatan pesakit sangat sensitif. Penggunaan AI dalam perubatan perlu dilindungi dengan peraturan ketat agar data pesakit tidak disalahgunakan. Dari sudut masyarakat pula, masih ada pesakit yang ragu-ragu dengan sistem ini kerana bimbang diagnosis yang dibuat oleh mesin kurang diyakini berbanding doktor sebenar. Sementara itu, kos pembangunan dan penyelenggaraan sistem AI juga menjadi cabaran terutama bagi negara membangun yang mungkin mempunyai kekangan kewangan.

Walaupun terdapat cabaran, pelbagai kajian telah menunjukkan kejayaan AI dalam bidang hematologi. Misalnya, AI telah digunakan untuk mengesan leukemia melalui analisis imej sel darah putih dengan tahap ketepatan yang sangat tinggi. Ada juga sistem AI yang mampu membezakan antara anemia biasa dengan anemia genetik seperti talasemia. Dalam kes hemofilia pula, AI digunakan untuk memantau tahap pembekuan darah pesakit dan membantu menyesuaikan dos ubat secara lebih tepat. Kajian-kajian awal ini membuktikan bahawa AI mampu mencapai ketepatan diagnosis yang setara, malah dalam sesetengah keadaan, lebih baik berbanding pakar hematologi berpengalaman.

Memandangkan potensinya yang begitu besar, masa depan AI dalam diagnosis penyakit darah dilihat sangat cerah. Antaranya ialah pembangunan aplikasi mudah alih yang membolehkan pesakit mengambil gambar sampel darah mereka dengan menggunakan peralatan khas, lalu AI memberikan analisis awal secara langsung. Selain itu, AI juga berpotensi digabungkan dengan teknologi genomik untuk menganalisis DNA pesakit, sekali gus mengesan risiko penyakit darah sejak peringkat awal kehidupan. Dalam jangka panjang, penggunaan AI boleh membawa kepada rawatan peribadi, iaitu rawatan yang disesuaikan mengikut profil unik setiap pesakit, termasuk jenis penyakit, genetik, gaya hidup dan sejarah keluarga.

Kesimpulannya, AI bukan lagi sekadar teknologi masa depan, tetapi telah mula memainkan peranan penting dalam dunia perubatan hari ini. Dalam bidang hematologi, ia membuka peluang baharu untuk mengesan penyakit darah dengan lebih cepat, tepat, dan mudah diakses oleh masyarakat. Walaupun terdapat halangan dari segi data, kos, etika, dan penerimaan masyarakat, potensi AI dalam mengubah cara diagnosis dilakukan amat besar. Penting untuk difahami bahawa AI bukan pengganti doktor, sebaliknya ia adalah rakan pintar yang membantu doktor membuat keputusan terbaik demi kesejahteraan pesakit. Dengan gabungan kepakaran manusia dan kecanggihan teknologi, masa depan diagnosis penyakit darah dijangka lebih cerah dan memberi harapan baharu kepada pesakit di seluruh dunia.

Rujukan daripada kajian asal: Almbaidin H, Abeden Z, Alhawamdeh M, Nazman HN, Hamdani HY, Yusoff NM, Isa A. Application of artificial intelligence in the diagnosis of haematological disorders. Biomedical Research and Therapy. 2024;11(12):6989-7002.